Obiekt to podstawowa jednostka odniesienia w systemach wiedzy, łącząca byt materialny lub proces z jego formalnym opisem ontologicznym (OWL/BFO) oraz wielopoziomową reprezentacją poznawczą. W strukturze projektu Obiectarium obiekty integrują dane semantyczne, proceduralne i afektywne, które na poziomie procesów umysłowych formują konstrukty osobiste – aktywne filtry interpretacyjne i predykcyjne, determinujące sposób postrzegania afordancji (możliwości działania) i wartości danego bytu.
Definicja i zakres pojęcia
to jednostka odniesienia w danym obszarze dyskursu lub praktyki, którą można jednoznacznie zindeksować i opisać przez zestaw tożsamości, własności, relacji i stanów, a następnie powiązać z reprezentacjami semantycznymi, proceduralnymi i afektywnymi oraz z jej afordancjami (możliwościami użycia/działania). Obiektami są zarówno konkretne ciągłe byty materialne (np. narzędzia, osoby), jak i zjawiska zachodzące w czasie (zdarzenia/procesy), jeśli są traktowane jako jednostki analizy w ontologii lub systemie wiedzy.
Zgodność z systemami ontologicznymi
Modelowanie w OWL (Web Ontology Language)
W ontologiach informacyjnych (np. OWL) obiekt jest modelowany jako osobnik/instancja klasy (ang. individual), posiadający atrybuty i relacje do innych obiektów; klasy, właściwości i relacje definiują semantykę i ograniczenia użycia w danym domenowym modelu.
Klasyfikacja według BFO (Basic Formal Ontology)
W Basic Formal Ontology (BFO) obiekty (ang. objects) są ciągłymi bytami materialnymi (independent continuants), a zdarzenia/procesy stanowią okkurenty (occurrents). „Obiectarium” może przyjąć szerokie ujęcie „obiektu” jako jednostki analizy obejmującej oba typy (ciągłe byty i zachodzące zdarzenia), z jasno określonym kryterium tożsamości.
Kryteria tożsamości i granulacja
- Tożsamość obiektu wynika z jego trwałości (dla bytów materialnych) lub z identyfikowalnej ścieżki w czasie (dla zdarzeń/procesów); należy jawnie ustalić poziom granulacji (np. „urządzenie” vs. „część urządzenia” vs. „operacja serwisowa”).
- Perspektywa ontologiczna: obiekty klasyfikujemy przez klasy (intensjonalnie) i instancje (ekstensjonalnie), zgodnie z najlepszymi praktykami projektowania ontologii (Gruber/Noy & McGuinness).
Uzasadnienie poznawcze
- W ujęciu poznawczym obiekty są rozpoznawane poprzez wielopoziomowe reprezentacje (percepcyjne → semantyczne/skonceptualizowane), z afordancjami bezpośrednio postrzeganymi w kontekście działania. To uzasadnia przechowywanie w „obiectarium” nie tylko „nazwy i cech”, ale także instrukcji użycia i map wartości/ryzyk.
Zgodność technologiczna
- OWL/SEMANTIC WEB zapewnia język do modelowania obiektów (klasy, osobniki, właściwości, aksjomaty) i wnioskowania (spójność, klasyfikacja, subsumpcja).
- BFO jako górna ontologia dostarcza ram dla podziału na „ciągłe obiekty” i „zachodzące procesy”, co ułatwia integrację domen i jednoznaczne kryteria tożsamości.
Bibliografia
- Gruber, T. (2009). Ontology. W: Encyclopedia of Database Systems. Definicje klas, relacji i instancji oraz cele projektowania ontologii.
- BFO (Basic Formal Ontology). Oficjalna specyfikacja standardu: podział na continuants(byty trwałe) i occurrents (zdarzenia); definicje obiektów, ról i funkcji. Dostępne na: basic-formal-ontology.org
- OWL / W3C. Web Ontology Language. Standard dla ontologii i reprezentacji obiektów oraz relacji w sieci semantycznej. www.w3.org
- Munn, K., & Smith, B. (2009). Applied Ontology: An Introduction. Frankfurt: Ontos Verlag. (Podstawowe kompendium metodologii modelowania bytów materialnych i procesów w systemach informacyjnych).
- Gibson, J. J. (1979). The Ecological Approach to Visual Perception. Rozdział: The Theory of Affordances. (Koncepcja afordancji jako percepcyjnie dostępnych możliwości działania).
- Noy, N. F., & McGuinness, D. L. (2001). Ontology Development 101: A Guide to Creating Your First Ontology. Stanford Knowledge Systems Laboratory Technical Report. Link do repozytorium Stanford
- Arp, R., Smith, B., & Spear, A. D. (2015). Building Ontologies with Basic Formal Ontology. MIT Press. (Praktyczny przewodnik stosowania ram BFO w projektowaniu struktur wiedzy).
