(ang. cognit)
Kognit to podstawowa jednostka wiedzy i pamięci w korze mózgowej, mająca postać rozproszonej sieci połączeń neuronalnych ukształtowanej przez doświadczenie, integrująca komponenty percepcyjne, wykonawcze i afektywne.
Definicja
termin Joaquína M. Fustera oznaczający rozproszoną sieć korową stanowiącą jednostkę wiedzy/pamięci, zdefiniowaną jako wzorzec połączeń między populacjami neuronów ukształtowany przez doświadczenie. Kognity są hierarchiczne (od prostych do złożonych) i heterarchiczne (nakładają się; pojedynczy neuron może należeć do wielu kognitów).
Pochodzenie
pojęcie ugruntowane w książce Cortex and Mind: Unifying Cognition (2002/2003) i rozwinięte w artykułach z 2006 i 2009.
Architektura
Fuster wyróżnia kognity percepcyjne (tylne obszary asocjacyjne) i wykonawcze (kora przedczołowa), połączone dwukierunkowymi drogami; pamięć robocza jest rozumiana jako czasowa aktywacja uprzednio uformowanych kognitów; mechanizm re‑entry między kognitami percepcyjnymi i wykonawczymi scala komponenty zadania w cyklu percepcja–akcja.
U podstaw hierarchii kognitów leży tzw. pamięć gatunkowa (phyletic memory), czyli wrodzone sieci kory zmysłowej i ruchowej ukształtowane w toku ewolucji; stanowią one strukturalny fundament, na którym poprzez plastyczność synaptyczną nadbudowywane są kognity nabyte w wyniku indywidualnego doświadczenia.
Wartościowanie/nagroda (integralny składnik)
uczenie zadań łączy komponenty percepcyjny, motoryczny i nagrodowy w „kompozytowy kognit” aktywowany w cyklu percepcja–akcja. Wartościowanie jest implementowane m.in. w korze przyśrodkowej przedczołowej (vmPFC)/ korze oczodołowo‑czołowej OFC i pętlach korowo‑prążkowiowych, a dopaminowy błąd przewidywania nagrody (prediction error) dostarcza sygnału uczącego modyfikującego połączenia i przyszłą rekrutację kognitów.
Relacje:
- Zespół neuronalny (ensemble) – chwilowy wzorzec współaktywności będący empiryczną manifestacją aktywacji kognitu.
- Engram – komórkowo‑synaptyczny nośnik pamięci; kognit stanowi jego sieciową organizację na poziomie kory.
Bibliografia skrócona
- Fuster JM (2006). The cognit: A network model of cortical representation. Int J Psychophysiol.
- Fuster JM (2009). Cortex and Memory: Emergence of a New Paradigm. J Cogn Neurosci.
- Fuster JM & Bressler SL (2012). Cognit activation and working memory. Trends Cogn Sci.
- Roy M, Shohamy D, Wager TD (2012). vmPFC and the generation of affective meaning. Trends Cogn Sci.
- Schultz W (2016). Dopamine reward prediction error signalling. Dialogues Clin Neurosci / Nat Rev Neurosci.
- Carrillo‑Reid L, Yuste R (2020). What Is a Neuronal Ensemble? Oxford Research Encyclopedia of Neuroscience.
- Fuster, J. M. (2022). Cognitive networks (cognits) process and maintain working memory. Frontiers in Neural Circuits, 15, 790691
